Mineralne vode su one vode koje na izvorištu sadrže preko 1 gram po litru čvrste materije, biološki aktivnih mikroelemenata, slobodne i rastvorljive gasove i koje poseduju odgovarajuća fizička svojstva: temperaturu – termalne i termomineralne vode, radioaktivnost, pa se zbog toga mogu koristiti u terapijske svrhe.
Lokacija izvora – Vrnjačka Banja ima 7 poznatih izvora mineralnih voda i to:
- „Topla voda” – smešten u centralnom banjskom jezgru,
- „Snežnik” – nalazi se u zoni Vrnjačke reke,
- „Slatina” – u zoni Lipovačke reke,
- „Jezero” – banjski park na polovini puta „Snežnik” – „Slatina”,
- „Beli Izvor” – u blizini ušća Lipovačkog potoka u Lipovačku reku,
- „Borjak” – izvor udaljen 700 m od „Snežnika” uzvodno uz korito Vrnjačke reke
- „Vrnjačko Vrelo” se nalazi na polovini magistralnog puta Kraljevo – Kruševac.
Od već pomenutih izvora za balneološku terapiju se koriste četiri: „Topla voda„, „Snežnik”, „Slatina” i „Jezero” dok se dve flaširaju kao stone mineralne vode (Voda Vrnjci i Vrnjačko Vrelo).
Sve vode pripadaju grupi slabo mineraliyovanih voda koja ima najbolje organoleptičke osobine i odlične su za terapijsku primenu.
Mineralni izvor „Topla voda”
„Topla voda” je najstariji i najpoznatiji izvor mineralne vode, koji je sudeći po slučajnim arheološkim nalazima, bila poznata još u praistoriji, a potom korišćena i u rimskom periodu od I do IV veka naše ere.
Po predanju i Turci su koristili ove vode, a njihovim odlaskom iz ovih krajeva lekoviti izvori su zatrpani. Niko nije hteo da obraća pažnju na njih jer im je turski kulum i zulum dojadio.
Otkriće mineralne vode u novije vreme vezuje se za izlečenje bolesnog konja vrnjačkog paroha Hadži Jeftimija Popovića. Legenda kaže da je na poziv svog prijatelja Hadži Jevte, na osvećenje vrnjačkog hrama Presvete Bogorodice dolazio zaprežnim kolima, preosvećeni vladika užički Janićije. Kako je put kroz Novo Selo bio loš, jedan vladikin konj, koji je bio sipljiv posustane, pa mu Hadži Jevta pošalje svog zdravog, da ga iz nevolje izvuče, a onog bolesnog pusti da slobodno luta barištima, nemajući srca da ga ubije. Posle nekog vremena počne u narodu kružiti priča o lepom vrancu kog viđaju u okolini. Ugledavši i prepoznavši konja, Hadži Jevta ga je pratio i video ga, kako pije na jednom od izvora kiselu vodu koja je mirisala na jaja. Kad je otkrio tajnu njegovog ozdravljenja počne i on piti i koristiti vodu sa tog izvora, a preporučio je i vladiki Janji, koji od nje ozdravi.
Prvu hemijsku analizu uradio je baron Herder 1835. godine, a Pavle Mutavdžić je zajedno sa bogatijim ljudima ovog kraja formirao „Osnovatelno fundatorsko društvo kiselo vruće vode u Vrnjcima” 1868. godine. Podignuto je kupatilo u kom se „35 duša moglo kupati“.
Godine 1883. podiže se Kursalon, a 1892. prvo zidano kupatilo, a posle kaptaža 1924. paviljon sa centralnim izvorom i Termomineralno kupatilo. Za dobijanje nove količine vode od 1932-37. godine pristupljeno je dubinskim bušenjima. Nova biveta podignuta je 1975. godine.
Voda spada u grupu alkalnih ugljenokiselih homeotermi. Temperatura joj je 36,5°C.
Mineralni izvor „Snežnik”
Iako se za izvore „Snežnika” znalo još krajem 19. veka, oni nisu korišćeni sve do 1916. godine, kada je na zainteresovanost austrougarskih oficira izvorište očišćeno. On je primetio da se na njoj sneg zadržava, pa se raspitao kod meštanina Filipa Brđovića da li nešto na njoj bilo, a posle Filipovog odgovora da narod veruje da ispod ima mnogo rude i vode, sa nekoliko svojih vojnika raskopao je ledinu. Tada je na već na dubini od 1,5m potekla voda. Na izvor je postavljena lula. Završetkom rata i ova voda je počela da se upotrebljava za lečenje.
Završetkom Prvog svetskog rata i ova voda je počela da se upotrebljava za lečenje.
Zahvalna za izlečenje učiteljica Darinka Čavdarević Telebaković 1920. godine je uredila izvor i podigla česmu prekrivenu nadstrešnicu. Povećane potrebe za ovom vodom uslovile su da se uskoro izvrši rekaptaža.
Nad izvorima su postavljene bivete sa drvenim nadstrešnicama. Česme su bile ispod nivoa okolnog terena pa se u izvor silazilo ili su vodu dodavale za to zadužene devojke.
Godine 1978/80. je za potrebe nove bivete izvršena rekaptaža, a stari paviljoni zamenjeni bivetom.
Voda spada u grupu alkalnih-zemnoalkalnih ugljenokiselih akratopega. Temperatura joj je 17°C.
Minerlni izvor „Slatina”
Za vodu „Slatina” se zna još od kraja 19. veka ali je kaptaža izvedena tek 1923. godine kada je na izvorištu postavljena lula.
Godine 1937. izvršena je rekaptaža i izgrađen je paviljon nad česmom koji je vodu dobijao sa izvora zvanog “Lula”, dok se drugi izvor zvani “Zid ” nalazio u zidu paviljona.
Od daleke 1937. do 1978. godine nije bilo istražnih radova na nalazištu mineralnih voda „Slatina”. Te godine su postavljene istražne bušotine, a novootkrivene vode su 1984. godine cevovodima dovedene do starog bunara gde se mešaju i ističu na tri česme u novopodignutoj biveti.
Voda spada u grupu alkalna, zemnoalkalna, ugljenokisela akratopega. Temperatura vode je 14°C.
Mineralni izvor „Jezero”
Sa leve strane Vrnjačke reke, u dolini između „Snežnika” i „Slatine”, pored malog jezera, 1978. godine otkrivena je termomineralna voda „Jezero”.
Na izvorištu je postavljena česma, a nastavku radova pristupilo se 1985. godine kada je desetak metara od prve, napravljena nova bušotina.
Voda se jedno vreme koristila na česmi u drvenom zastakljenom paviljonu, a potom je 1989. godine, na samom bazenu, pored jezera, podignuta nova moderna biveta.
Voda spada u grupu alkalnih-zemnoalkalnih ugljenokiselih hipotermi. Temperatura joj je 27°C.
